E-Ticarette Satılmayan Ürünlerin Maliyeti Nasıl Hesaplanır? Ölü Stok Rehberi
E-ticarette zarar yalnızca düşük fiyatla satış yapınca oluşmaz. Hiç satılmayan ürünler de işletmenin parasını bağlar, depolama alanını doldurur ve yeni ürün alma kapasitesini azaltır. Bu nedenle stok raporunda yalnızca “kaç adet var?” sorusuna değil, “hangi ürün ne kadar zamandır bekliyor?” sorusuna da bakılmalıdır.
Ölü stok nedir?
Ölü stok, uzun süredir satılmayan veya yakın zamanda satılması beklenmeyen ürünler için kullanılan bir işletme terimidir. Kesin süre her sektörde aynı değildir. Moda ürünlerinde birkaç ay kritik olabilirken, dönemsel olmayan yedek parçalarda daha uzun süre normal sayılabilir.
Satılmayan bir ürünün alış bedeli, depoda durduğu sürece her ay yeniden gider yazılmaz; fakat bu sermaye başka bir üründe kullanılamaz. Muhasebedeki stok değerlemesi ile yönetim amaçlı sermaye bağlama maliyetini ayrı düşünmek gerekir.
Ölü stok maliyetini örnekle hesaplayalım
Bir aksesuarın alış veya üretim maliyetinin 140 TL olduğunu, toplam 80 adet üretildiğini varsayalım. 20 adet satıldı, 60 adet dört aydır bekliyor.
|
Gösterge |
Örnek |
|
Bekleyen ürün |
60 adet |
|
Birim maliyet |
140 TL |
|
Stokta bağlı sermaye |
8.400 TL |
|
Aylık ek depolama ve işlem payı |
2 TL/adet |
|
Dört aylık tahmini gider |
480 TL |
Burada 8.400 TL, stokta duran ürünlerin maliyet bedelidir; tamamı gerçekleşmiş zarar değildir. 480 TL ise bu örnekte ayrılan ek gider varsayımıdır. Stokun piyasa değeri düşmüşse ayrıca değer düşüklüğü değerlendirmesi gerekebilir.
Hangi ürünleri önce incelemelisiniz?
0–30 gün: Yeni ürünün ilk performansı
Bu dönemde ürünün yeterince görüntülenip görüntülenmediğini, fotoğrafların ve açıklamaların netliğini inceleyin. İlk günlerde düşük satış olması tek başına ölü stok anlamına gelmez.
31–90 gün: Sorunu sınıflandırın
Fiyat mı yüksek, talep mi düşük, ürün sayfası mı zayıf? Ürünün kâr marjı iyiyse hemen indirim yapmak yerine görünürlük ve teklif kalitesini değerlendirin.
90 gün ve sonrası: Çıkış planı hazırlayın
Ürünün sezonluk niteliğine göre indirim, set hâlinde satış, farklı satış kanalı veya kontrollü tasfiye seçeneklerini karşılaştırın. Bu süreler evrensel kural değil, örnek çalışma aralıklarıdır.
Stok eritme fiyatını nasıl belirlersiniz?
Örneğin maliyeti 140 TL olan ürünü 175 TL’ye satmak istediğinizi varsayalım. Satış fiyatından %15 komisyon (26,25 TL), 40 TL kargo ve 8 TL paketleme düşerse:
175 − 140 − 26,25 − 40 − 8 = −39,25 TL
Yani ürün maliyeti bazında sipariş katkısı negatiftir. Yine de bazı işletmeler likidite kazanmak için kontrollü zararına tasfiyeyi değerlendirebilir; burada karar, beklemenin maliyeti ve alternatif kullanım imkânlarıyla birlikte verilmelidir. Vergisel ve muhasebesel sonuçlar için uzman görüşü gerekir.
Satış fiyatı ve giderleri farklı senaryolarda karşılaştırmak için kâr hesaplama aracını (https://nasilsatarim.com/kar-hesaplama) kullanın. İndirim oranını doğru belirlemek için yüzde hesaplamadan (https://nasilsatarim.com/yuzde-hesaplama) yararlanın.
Yeni ürün alımından önce üç soru
Elde aynı ihtiyacı karşılayan kaç adet ürün var?
Son 30 veya 90 gündeki gerçek satış hızı ne?
Mevcut stoğu tüketmek için tahmini kaç sipariş gerekiyor?
Bir ürünün hızlı tükendiği dönemde yapılan yüksek sipariş, talep düştüğünde depoda kalabilir. Sipariş miktarını tek bir iyi haftaya göre değil, birkaç dönemin ortalamasına göre planlayın.
Sık sorulan sorular
Ölü stok satılmadan zarar sayılır mı?
Stokta bağlı sermaye ve olası değer kaybı vardır; ancak ürün maliyetinin tamamını otomatik olarak gerçekleşmiş zarar saymak doğru değildir.
Ölü stok için sürekli indirim yapmak iyi midir?
Hayır. Önce fiyat, görünürlük, talep ve ürün sayfası sorunlarını ayırın. İndirim yalnızca olası çözümlerden biridir.
Sonuç: Ölü stok yönetiminin amacı yalnızca depoyu boşaltmak değil, işletme sermayesini daha verimli kullanmaktır.